🌿Wisse, stamvader uit de 'Grietmannen van de Zevenwouden'

Biografische gegevens van Wisse (voor 1460 - voor 1511).

Afkomst
Wisse werd geboren en groeide op in roerige tijden, midden in de strijd tussen de Schieringers en de Vetkopers. Daarnaast leed het platteland onder niet betaalde huursoldaten en moest er gestreden worden tegen overheersing of voor overheersing, omdat dat laatste rust zou kunnen brengen in deze gevaarlijke tijden. Dat zal zijn leven hebben beinvloed. De veenontginning was in volle gang, zei het op kleine schaal vanuit de veenboerderijen waar meestal een gemengbedrijf van veeteelt en akkerbouw werd bedreven. De boerderijen waren eenschepig, waar de familie samenleefde met het vee, koeien, schapen en enige varkens, onder één dak. Hooi en alle benodigdheden werden buitenshuis in hooimijt en schuren opgeborgen. Het klooster Steenkerk zal een grote invloed hebben gehad op de dorpsbewoners.

Gezin en familie

Wisse is getrouwd rond of net voor 1485. Er werden tenminste 4 kinderen geboren: Meinthe, Tiebbe, Juka of Joeke en Wisse. Deze kinderen kennen we uit een 18e eeuwse copie van het "Register van oanbring Einjewier 1511", een belastingregister voor grondgebruik in Aengwirden. Op een deel van dit bezit zal Wisse het boerenbedrijf en verveningactiviteiten hebben uitgeoefend en hebben de kinderen dit voor 1511 geerfd.

Grondbezit

De naam Wisse kwam in deze regio heel weinig voor. In 'alle friezen' staan tussen 1500 en 1600 meer dan 96.000 namen. De voornaam Wisse is hier niet bij. Bijgaande akte zou dan ook heel goed om onze Wisse kunnen gaan:
Op 13 dec 1480 schrijven een aantal heerschappen aan de landcommandeur een aantal klachten over commandeur Hendrik van Akkrum, over het bestuur van het klooster Nes bij Akkrum (dit convent werd samen met het vrouwenklooster Steenkerk in Luinjeberd gerund door 1 commandeur). De klacht is dat de commandeur slecht op het klooster past en middelen voor eigen gebruik heeft aangewend. De tekst is als volgt:

"Wy heerscapen... etc heren voirs. hebben ons bighebracht een register, inholdende van die cornmel des regiment, van grote scade van landen ende ander grote gueden als hier na biscrheven. Int eerst so heft heer Johannes, onse broder, ghenomen op syn doet bed dat die commelduur, heer Henric, heth bitaeld fan conventis goeden, schulden daer bi opleyd had al eer hy inder oerde quam, daer hem kundich was een man... item XXX rinsch gulden, item VIII tonne biers, item Hasker convent XL post... van die dekenye etc.. etc ..."Item Wissa LX [60] older schylden fan groet Hoeythie gued" [Bron Pag 273 "De Friese huizen van de Duitse orde... J.A. Mol]." Blijkbaar heeft hij Kloosterland met de naam "groet Hoeythie gued" verkocht aan een Wisse.

Het "Register van oanbring Einjewier1511" geeft belangrijke informatie over het grondbezit van de kinderen van Wisse. De nummer volgorde is vanaf Terband richting Gersloot.

• nr 17 [Terband 17e] vinden we Tiebbe Wisse: Isbrant Kempes lant, 9 roeden bou ende graslant, lantheren dat convent van Hasscha, 9 roeden bou ende graslant 9 stuvers van Haije Folpertzn Tjiebbe Wissezoon.
• Op nr 38 [ Luinjeberd 1e, dit is ter hoogte van het klooster] woonde Meinthe Wisses [in de copie vertaald als Betthie Wisses, zie toelichting bij de naam], eigenaar van 26 roeden bouw ende gras, Tjebbe van 8 roeden, Juka ende Wisse 8 roeden.. voor de pastoor xliij (43) stuivers....
• nr 47, [dit is Luinjeberd 10e] Tiebbe Wisses ende Mentie hebben 7 roeden bouw ende gras, hieruit de pastoor 7 stuivers.
• nr 70, [dit is Tjalleberd 14e], Tjiebbe Wisses zelf met Meintien 24 roeden bouw ende gras.

De naam 'groet Hoeythie gued' komt in dit register niet naar voren. Een relatie met het bezit van deze familie hebben we dan ook nog niet kunnen bewijzen, maar is op grond daarvan ook niet uit te sluiten. Nummer 38, tenminste 42 roeden groot, het bezit van Meijnte, Juca en Wisse, naast het klooster geeft toch te denken. Gaat dit om het van Wisse geerfde voormalig kloosterbezit 'groet Hoeythie gued'?

Overlijden

Wisse is overleden voor 1511 omdat de kinderen als grondeigenaar worden genoemd. De oorzaak van zijn overlijden kennen we niet. Maar het is heel goed mogelijk dat het te maken had met de oorlogshandelingen. De Zevenwouden was aan het einde van de 15e eeuw voortdurend toneel van zware gevechtshandelingen waarbij sprake is van veel slachtoffers. Albrecht, de hertog van Saxen, was de nieuwe landheer. Hij werd omarmd door de Schieringers, grof weg Oostergo en Westergo. Zij streden tegen de vetkopers waartoe Zevenwouden en dus ook Aengwirden mag worden gerekend. In 1496 vond er een veldslag plaats bij Sloten waar naar schatting 1 op de 6 weerbare mannen uit de dorpen van Zevenwouden het leven liet. De slag bij Laaxum was daarna in 1498, met opnieuw enkele honderden doden aan de kant van Zevenwouden.
In 1498 was een groot deel van de boerderijen in de as gelegd waardoor er grote achterstanden in de betaling van belasting ontstond. Zonder dat hier bewijs voor is, ligt het voor de hand dat oorloshandelingen hiervan de reden was.