Gevangen in Schnuttenbach, een waarschuwing voor de democratie

De novelle "Gevangen in Schnuttenbach" is het waar gebeurde verhaal, door mij geschreven op basis van de ervaringen van mijn vader in WO2. We beginnen in 1944 en volgen mijn vader en 347 Nederlanders gedurende het laatste oorlogsjaar. Ze waren gedetineerd omdat ze dwangarbeid moesten verrichten. Vanuit kamp Amersfoort werden ze overgebracht naar een gevangenkamp in het dorpje Schnuttenbach, bij Offingen aan de Donau in Beieren, waar ze moesten werken voor Messcherschmitt aan geheime projecten die de oorlog voor Hitler ten goede moest keren.

Waargebeurd verhaal

Dit waargebeurde verhaal laat zien wat het betekende om als dwangarbeider te worden ontvoerd en onder barre omstandigheden te worden ingezet in de oorlogsindustrie. Het verhaal laat ook zien dat dwangarbeiders niet altijd voor alledaagse werkzaamheden werden ingezet maar in dit geval onder strikte geheimhouding voor de bouw van vliegtuigen, prototypes, die het verloop van de oorlog voor Duitsland moesten keren. De eerste straaljager en een langeafstands bommenwerper, Amerika bomber genaamd, die Amerika in het hart moest treffen. Dit verhaal laat ons zien wat er gebeurd als we de democratie verliezen en wat we moeten doen om de democratie te beschermen.

Gevangen in Schnuttenbach is als PDF E-book gratis te downloaden onderaan deze pagina. Het E-Book en de website behandelen verschillende aspecten. Hier op de website is bijvoorbeeld de complete lijst met Nederlanders te vinden die in het kamp geregistreerd stonden. In het boek wordt weer dieper ingegaan op de arbeidsomstandigheden en de rol en productie in de Messcherschmid fabriek.

Afbeelding: Het kamp in Schnuttenbach.

Waargebeurd in de tweede wereldoorlog

Wie waren de gevangenen, wat waren de omstandigheden waaronder ze gevangen werden gehouden, wat zijn de risicos voor de democratie?

Wie waren de gevangenen?

Samen met 347 andere dwangarbeiders/gevangenen werd mijn vader, Tjeerd van der Molen, met de trein overgebracht van doorgangskamp Amersfoort naar Augsburg op 23 juni 1944. Vandaar ging het door naar het nabij gelegen Offingen. Het waren meest jongemannen, tegen de twintig of in hun twintiger jaren. Opgepakt omdat ze waren ondergedoken voor de Arbeitseinsatz zoals mijn vader, of voor kleine vergrijpen. 19 jaar was mijn vader.
Zijn arrestatie werd als volgt beschreven:
"Naar binnen" riep Klaas de Boer en dreigde met zijn wapen. "Ik laat me niet wegsturen; vooruit, van mijn erf" antwoordde Hielkema. Ze gingen inderdaad weg, maar namen een motorrijwiel, dat ze in zijn hok hadden gevonden mee. Hielkema zag ook dat ze het huis van zijn buurman en achterbuurman omsingelden. Bij de buurman troffen ze diens twintigjarige zoon, Tjeerd van der Molen aan, die gearresteerd werd".

-Fragment uit Wijbenga: Bezettingstijd in Friesland-

Wie waren die gevangenen

Overleden in Schnuttenbach

Schnuttenbach is tegenwoordig een vredig dorpje vlak naast Offingen in Beieren Duitsland. In WOII was er een oude kunstmestfabriek, ingericht door Metallbau Offingen om voor Messcherschmit vliegtuigen en onderdelen daarvoor te maken. De fabriek stond op enkele honderden meters van het kamp in het Schnuttenbach. Daar waren de dwangarbeiders gehuisvest in een door hun zelf opgezet barakkenkamp. De leefomstandigheden in het kamp waren ronduit slecht. Door gebrek aan hygiene onstond er typhus en door gebrek aan normale voeding was de weerstand verslechterd. Bovendien werd lichamelijk geweld door de bewaking niet geschuwd. Zieken werden opgenomen in een speciale Ausländerbarak tegenover het ziekenhuis in Gunzburg. In de 10 maanden dat ze gevangen waren in Schnuttenbach zijn er tenminste 5 personen overleden. Hier, onder de knop van dit kader, lees je wie dit waren, waar ze vandaan kwamen en waaraan ze zijn overleden. Op de foto in dit kader een uitreksel uit het overlijdens register van Offingen van Everardus Anton Reijerse uit Hilversum en Johannes Lambertus van der Heyden uit Dirksland. Meer hierover kun je lezen als je de onderstaande link volgt.

Overleden in Schnuttenbach

Democratie en vrijheid

In Duitsland verdween in de jaren 30 van de vorige eeuw de democratie als sneeuw voor de zon. Dat is lang geleden zul je denken, maar het is meer actueel dan veel mensen denken. Wat als de democratie in jouw land verdwijnt? Wat als je niet langer vrij bent? Dat is niet denkbeeldig. Kijk maar naar de opkomst van extremistische bewegingen. Kijk naar andere Europese landen, recente ontwikkelingen in Hongarije en Roemenië stellen niet gerust, maar vooral ook naar de VS waar de vrijheid flink onder druk staat. Kortom we leven in een wereld waar onze vrijheid meer en meer aan bedreigingen onderhevig is en waar veel mensen zich onvoldoende van bewust lijken te zijn. Democratie is een synoniem voor vrijheid. Je mist het pas als je het kwijt bent want het was er altijd. We kunnen hier lezen wat het betekend als we de democratie, lees vrijheid verliezen. Maar we kunnen nu gelukkig nog iets doen om onze democratische waarden te beschermen. Wat je kunt doen, waar je op moet letten en waar bedreigingen liggen lees je in 'Gevangen in Schnuttenbach en democratie'.

Lees meer over onze vrijheid